Công nghệ xay xát gạo từ thóc

Gạo lứt có được sau khi làm sạch, bóc vỏ và tách hạt, sau đó được đưa vào máy xay xát gạo để xay xát. Quá trình loại bỏ một phần hoặc toàn bộ lớp vỏ ngoài của gạo lứt để tạo thành gạo trắng đáp ứng các yêu cầu nhất định được gọi là xay xát gạo. Thiết bị xay xát được sử dụng trong quy trình này được gọi là máy xay xát gạo, hay máy nghiền gạo. Xay xát gạo đóng vai trò quan trọng trong toàn bộ công nghệ chế biến thóc. Đây là quy trình quan trọng nhất trong chế biến gạo và là khâu then chốt để đảm bảo chất lượng gạo, tăng tỷ lệ thu hồi gạo và giảm tiêu thụ điện năng.

Mục đích và yêu cầu của xay xát gạo

Lớp bề mặt của gạo lứt chứa nhiều chất xơ thô, khó tiêu hóa đối với cơ thể con người. Ngoài ra, gạo lứt khó hấp thụ nước và nở ra, không chỉ làm tăng thời gian nấu và giảm độ ngon của cơm, mà còn có nhược điểm là màu sẫm, độ dính kém và vị không ngon. Do đó, gạo lứt phải được loại bỏ vỏ thông qua quá trình xay xát.

Mức độ bóc vỏ của gạo lứt quyết định độ chính xác của gạo. Càng loại bỏ nhiều vỏ của gạo lứt, độ chính xác của gạo thành phẩm càng cao, nhưng sự mất mát chất dinh dưỡng càng nghiêm trọng. Ngoài các mức độ giữ lại vỏ khác nhau, các loại gạo khác nhau còn có các chỉ số khác như tạp chất và mảnh vụn. Trong quá trình làm trắng gạo lứt, với điều kiện đảm bảo gạo thành phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng quy định, cần giữ nguyên hạt gạo càng nhiều càng tốt, giảm gạo gãy, nâng cao độ bền của gạo và tỷ lệ thu hồi gạo, giảm chi phí và đảm bảo an toàn sản xuất.

Nguyên lý cơ bản của xay xát gạo

Lớp vỏ của gạo lứt mịn hơn, dai hơn và có lực liên kết nhất định với nội nhũ. Do đó, để loại bỏ lớp vỏ, cần có một ngoại lực nhất định để phá vỡ liên kết này. Các loại máy xay xát gạo thường được sử dụng hiện nay là lực cơ học sinh ra giữa các bộ phận buồng xay và hạt gạo, cùng với sự va chạm và ma sát giữa các hạt gạo với nhau để làm trắng gạo lứt. Theo tính chất khác nhau của việc loại bỏ vỏ, xay xát gạo thường được chia thành ba loại: xay xát ma sát, xay xát mài và xay xát hỗn hợp. Có nhiều loại máy xay xát gạo hiện được sử dụng ở nước ta. Thông dụng là máy xay xát trục sắt, máy xay xát hai trục, máy xay xát trục đá mài, máy xay xát phun khí, máy xay xát đá mài đứng, v.v.

Đánh giá công nghệ xay xát gạo

Hiệu quả của quy trình xay xát gạo thường được đánh giá từ các khía cạnh sau:

① Độ chính xác. Độ chính xác của gạo là chỉ số cơ bản nhất để đánh giá hiệu quả của quy trình xay xát. Đánh giá độ chính xác của gạo cần dựa trên mẫu gạo tiêu chuẩn do nhà nước quy định.

② Tỷ lệ nghiền. Khi gạo lứt được làm trắng, thể tích và trọng lượng của nó sẽ giảm do lớp vỏ và phôi bị bong ra. Tỷ lệ giảm được gọi là tỷ lệ nghiền. Vì phần lớn nghiền là lớp vỏ, tỷ lệ nghiền còn được gọi là tỷ lệ loại bỏ vỏ trấu. Độ chính xác của hạt gạo càng cao, tỷ lệ nghiền càng lớn, và mức giảm trọng lượng thường khoảng 5%~12%.

③ Tỷ lệ gạo trắng từ gạo lứt. Tỷ lệ gạo trắng từ gạo lứt là tỷ lệ phần trăm giữa lượng gạo trắng ra khỏi máy so với lượng thóc vào máy. Đây là tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả của công nghệ xay xát. Độ chính xác chế biến càng cao, tỷ lệ nghiền càng lớn và tỷ lệ thu hồi gạo trắng càng thấp.

④ Tỷ lệ gạo gãy và tỷ lệ gia tăng.

Tỷ lệ gạo gãy là tỷ lệ phần trăm gạo gãy trong gạo trắng.

Đây là chỉ số chính để đánh giá xem gạo thành phẩm có đáp ứng yêu cầu chất lượng hay không.

Tỷ lệ gia tăng là mức tăng của tỷ lệ gạo gãy trong gạo trắng so với tỷ lệ gạo gãy trong gạo lứt.

⑤ Tỷ lệ không đồng đều về độ nhám. Đây là sự phản ánh độ chính xác không đồng nhất của gạo trắng.